Optionele schrijfregels bij Fonetische uitspraak en Kind uitspraak

In het vorige hoofdstuk zijn de verplichte schrijfregels beschreven. Er zijn ook optionele schrijfregels die je kan gebruiken omdat ze handig zijn voor je eigen overzicht. Deze zijn niet verplicht om een juiste analyse te krijgen. Hieronder een weergave van de optionele schrijfregels.

Schwa klank met een @

Een schwa kan je schrijven met het teken '@' bij een stomme 'e' in de kolommen Fonetische uitspraak en Kind uitspraak. Als je dit teken invoert, genereert de KAT een overzicht van de woorden waarin het kind een @ heeft uitgesproken. Verder zal het gebruik van een schwa teken geen invloed hebben op de rest van de analyse omdat het een klinker is.

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak
Kudde	kud@	kud@
Gieter	giet@r	giet@t

Distorsie weergeven met een *

Een distorsie is een niet volledig correcte of vervormde productie van de doelklank. In de KAT kan deze genoteerd worden in kolom Kind uitspraak met het volgende teken: '*'. Bijvoorbeeld, kig*je (kind wil zeggen, visje). De 'g' wordt palataal gemaakt.

Achter de klank met een distorsie, plaats je het sterretje. Deze klanken worden bij de analyse fout gerekend voor het 'Percentage correct'. De KAT maakt een overzicht van alle woorden met een * in de analyse bij het tabblad 'Woorden'.

Je kunt er voor kiezen om een distorsie niet aan te geven, als je tevreden bent met dat het kind überhaupt de klank produceert, ongeacht of dit helemaal netjes is of niet. Als er geen sterretje achter de klank staat, wordt de klank goed gerekend. Met een * erachter wordt de klank fout gerekend in de PCC, en goed in de PCC-R (de uitleg hierover volgt later).

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak	Toelichting
neus		neus*	Gesliste s
broek		broek*	k wordt niet losgelaten
mascara	mas-kara	mas*-kara	gesliste s

Opvallende klanken weergeven met een ^

Je kunt ook opvallende realisatie van klanken markeren met het teken '^' in kolom Kind uitspraak, bijvoorbeeld opvallende mondbeweging of een glottale stop. Deze klanken worden bij de analyse onder elkaar opgesomd. Hierdoor kan je deze klanken in één oogopslag bij elkaar zien en eventuele patronen ontdekken. Het gebruiken van '^' heeft geen invloed op de goed of fout score.

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak	Toelichting
keel		K^eel	Opvallende mondbeweging bij de k
prinses	prin-ses	prin^-ses	Opvallende uitspraak bij de n
kijk		kijk^	Bij de eerste k geen tong uit de mond bij de tweede k wel
vla		vloe^	Opvallende klinkerverwisseling

De schrijfwijze van de y

De 'y' betekent niets in fonetisch schrift. Je kan deze schrijven als 'i' of als 'ie' in de kolommen Fonetische uitspraak en Kind uitspraak. De KAT rekent klinkers niet mee, dus het hoeft niet.

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak
baby	beebie	beebie
gymzaal	gim-zaal	gim-saa

Mediale klanken aangeven met =

De KAT ondersteunt ook mediale klanken. In tegenstelling tot initiale en finale klanken, moet je bij mediale klanken zelf aangeven wanneer ze voorkomen. Dit doe je door een = teken voor de mediale klank te plaatsen. In de analyse worden alle woorden met een mediale klank gegroepeerd, zodat je ze eenvoudig kunt terugvinden onder het tabblad 'woorden'. Daarnaast worden de percentages correct van de mediale klanken weergegeven in het tabblad percentage correct per klank. Mediale klanken worden ook meegenomen in de berekeningen van de PCC en PCC-R.

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak	Toelichting
emmer	e=mer	e=mer	m wordt correct uitegsproken
emmer	e=m-er	e=m-er	Achter de mediale klank kan een lettergreepstreepje worden geplaatst (FAN notatie). Dit is optioneel en heeft geen invloed op de analyse.
pakken	pa=ke	pak	=k wordt finaal gemaakt in plaats van mediaal. Er is hier sprake van een positiefout.

Assimilatie aangeven met +

De KAT kan niet altijd zelf bepalen wanneer assimilatie heeft plaatsgevonden zonder extra context. Om dit op te lossen, kun zelf je assimilatie markeren in de invoer. Dit doe je door een + teken te plaatsen achter de klank waarbij assimilatie optreedt.

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak	Toelichting
varken	var-ken	var-g+en	Assimilatie gemarkeerd op g
lamp	lamp	lamb+	Assimilatie gemarkeerd op mb

Glottisslag aangeven met ?

Er is ook de mogelijkheid om een glottisslag te noteren met ?. De desbetreffende doelklank wordt dan geanalyseerd als een vervanging.

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak	Toelichting
gehad	gehat	ge?at	h wordt een glottisslag
ogen	oge	o?e	o wordt een glottisslag
laatste	laat-ste	laat-?e	st wordt een glottisslag

Correcte kind uitspraak aangeven met het cijfer 1

Wanneer een kind het doelwoord correct uitspreekt, kun je dit in de kolom Kind uitspraak eenvoudig aangeven met het cijfer 1. Het gebruik hiervan kan tijd besparen, omdat je het doelwoord dan niet volledig hoeft over te typen. De analyse blijft exact hetzelfde, ongeacht of je 1 invult of het doelwoord zelf noteert.

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak	Toelichting
douche	doesj	1	Gezien als een volledig correcte kind uitspraak
douche	doesj	doesj	Gezien als een volledig correcte kind uitspraak

Woorden verwijderen of toevoegen

Het kan zijn dat een kind niet alle woorden benoemt van een benoemtaak. Vervolgens heb je twee opties:

Meenemen

Je wilt dat het woord wordt meegenomen in de analyse, je schrijft bij kolom Kind uitspraak '999'.

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak	Toelichting
boef		999	Het kind heeft het woord niet gezegd omdat die woorden met de b vermijdt. Dit woord wordt wel meegerekend in de analyse. De klanken b en f worden fout gerekend.

Het voordeel van deze optie is dat de berekening tussen verschillende metingen van dat kind betrouwbaar verloopt. Het nadeel van '999' invoeren is dat het kind afgerekend wordt op iets wat die niet kan.

Niet meenemen

Je wilt dat het woord niet meegenomen wordt in de analyse, je verwijdert de gehele horizontale rij van dat woord.

Doelwoord	Fonetische uitspraak	Kind uitspraak	Toelichting
boef			Het kind heeft het woord niet gezegd omdat die het woord niet kent. Dit woord wordt niet meegerekend in de analyse als je de horizontale rij verwijdert waar dat woord in staat.

Het voordeel van het hele woord verwijderen is dat het niet meegenomen wordt in de analyse. Het nadeel is dat de vergelijking tussen verschillende metingen minder secuur wordt. Het kan bijvoorbeeld zijn dat tijdens een ander meetmoment het kind het woord wel zegt. Dit geldt alleen maar wanneer consequent dezelfde benoemtaak wordt afgenomen (en geen spontane taal).

Toevoegen

Als een kind tijdens een test een extra/ander woord zegt dat je wilt analyseren, kan je dit woord toevoegen aan de analyse door een horizontale rij toe te voegen. Ook hierbij geldt dat het de vergelijking met andere metingen beïnvloedt.

Samenvatting

Naast de eerder beschreven verplichte schrijfregels zijn er ook optionele schrijfregels. Je kan kiezen om deze schrijfregels te gebruiken omdat ze handig kunnen zijn bij de overzichten in de analyse.

In het volgende hoofdstuk wordt beschreven hoe jij jouw ingevulde bestand upload in de KAT zodat de analyse van klanken gestart kan worden.

Oefenen

Hieronder volgt een oefening om de optionele schrijfregels te oefenen bij kolom Kind uitspraak.